Avrupa Merkez Bankası’ndan yapay zeka balonu uyarısı küresel risk büyüyor

Avrupa Merkez Bankası (ECB), yapay zeka odaklı yatırımlardaki hızlı yükselişin finansal piyasalarda keskin bir düzeltmeye yol açabileceğini bildirdi. Banka, olası bir yapay zeka balonu patlamasının yalnızca ABD borsalarını değil, Avrupa ekonomisini ve küresel piyasaları da sarsabilecek çapta etkiler doğurabileceğini vurguladı.

Yapay zeka rallisi ve değerleme riskleri

ECB tarafından yayımlanan yeni analizde, mevcut yapay zeka yatırım dalgasının piyasalarda önemli bir düzeltmeyle sonuçlanabileceği uyarısı yapıldı. Özellikle ABD borsalarındaki teknoloji şirketlerinin ulaştığı yüksek değerlemeler, analizde öne çıkan temel risk unsuru olarak gösterildi.

Bankanın hatırlattığı verilere göre 2021 yılında, yani ChatGPT piyasaya çıkmadan bir yıl önce, dünyanın en değerli şirketleri listesinde yalnızca 5 şirket trilyon dolar düzeyinde bir piyasa değerine sahipti. O dönemin en değerli şirketi Apple, 3 trilyon dolarlık değere yaklaşmıştı.

Güncel tabloya bakıldığında ise trilyon dolar eşiğini aşan şirket sayısının 15’e yükseldiği ve küresel piyasa değerlerinde 5 trilyon dolar sınırının da geçildiği belirtiliyor. ECB, bu hızlı değer artışının yapay zekaya dönük beklentilerle iç içe geçtiğini ve fiyatlamaların sürdürülebilirliğinin tartışmalı hale geldiğini kaydediyor.

Yatırımcılar ve şirketler, yapay zekanın üretkenlikte daha önce görülmemiş bir artış getireceği ve teknoloji ekosistemini kökten dönüştüreceği beklentisiyle sermaye akışını hızlandırmış durumda. Buna karşılık, geçmiş teknolojik dönüşümler üzerine yapılan ekonomik çalışmalar, aşırı iyimser değerlemelerin ardından sert düzeltmelerin yaşandığını ortaya koyuyor.

ECB, mevcut fiyatlamaların yapay zekanın dönüştürücü potansiyeline ilişkin gerçekçi bir iyimserliği mi, yoksa dot-com dönemindeki internet balonuna benzer aşırı bir süreci mi yansıttığını sorguluyor. Banka, bu sorunun yanıtının küresel finansal istikrar açısından kritik olduğuna işaret ediyor.

Avrupa hanehalkı ve fonları için 440 milyar euroluk maruziyet

Analize göre yapay zeka rallisinin merkez üssü ABD olsa da Avrupa da bu hareketten doğrudan etkileniyor. Avrupa Birliği’ndeki hanehalklarının, ABD’deki teknoloji şirketlerinin hisselerine yaklaşık 440 milyar euro düzeyinde bir maruziyeti bulunduğu hesaplanıyor.

Sigorta şirketleri ve emeklilik fonlarının da ABD’li teknoloji devlerine kayda değer ölçüde yatırım yaptığı belirtiliyor. Bu tablo, ABD borsalarında yaşanabilecek sert bir düşüşün Avrupa’daki finansal varlıklar üzerinden hanehalkı ve kurumsal yatırımcıları etkileme potansiyeline işaret ediyor.

ECB, ABD ve Avrupa borsalarının tarihsel olarak yüksek korelasyon gösterdiğini anımsatarak Wall Street’te oluşabilecek sert satış dalgalarının Avrupa piyasalarına da hızla yansıyabileceğini değerlendiriyor. Bu bağ, olası bir yapay zeka balonu patlamasının bölgesel bir şokla sınırlı kalmayabileceği anlamına geliyor.

Tarihsel teknoloji balonlarıyla benzetme

ECB, üretken yapay zeka ve sohbet robotları etrafında oluşan mevcut heyecanı, tarihteki büyük teknoloji yatırım dalgalarıyla kıyaslıyor. Analizde, 19. yüzyıldaki demiryolu yatırımları, 1920’lerde elektrik ve radyo sektörlerinde yaşanan genişleme ve dot-com dönemindeki internet şirketlerine yönelik yoğun ilgi referans olarak kullanılıyor.

Bu örneklerde, söz konusu teknolojilerin gerçekten dönüştürücü nitelikte olmasına rağmen, ilgili şirket hisselerinde büyük yükselişleri takip eden sert düşüşler görüldüğü hatırlatılıyor. Banka, yapay zekanın da teknoloji tarihinde önemli bir dönüşüm yaratma potansiyeli taşıdığını, ancak bunun finansal piyasalarda balon oluşumu riskini ortadan kaldırmadığını vurguluyor.

ECB’ye göre günümüzde yatırımların hem daha geniş tabana yayılan hem de piyasalar arasında daha yoğun bağlantılar kuran bir yapıya kavuşması, olası bir çöküşün etkilerini büyütebilir. Bu durum, ABD borsalarında başlayabilecek bir sarsıntının Avrupa finans sistemi üzerinden küresel ekonomiye kadar uzanabilecek sonuçlar üretmesine zemin hazırlayabilir.